Vì sao có người vẫn say đắm nhau sau 20 năm

Khi yêu, não bộ phản ứng như được thưởng

Năm 2005, nhóm nghiên cứu của nhà tâm lý học Arthur Aron và nhà nhân học Helen Fisher cho những người vừa rơi vào tình yêu say đắm nằm trong máy chụp cộng hưởng từ chức năng (fMRI) và xem ảnh người yêu. Kết quả cho thấy vùng não bụng trần (VTA), nơi sản xuất dopamine và thuộc hệ thống tưởng thưởng, hoạt động mạnh. Đó cũng là hệ thống phản ứng khi con người nhận phần thưởng hay đạt được điều mình mong muốn.

Nói cách khác, tình yêu giai đoạn đầu giống một động lực hơn là một cảm xúc thuần túy. Nó thôi thúc ta tìm đến người kia, nghĩ về họ và muốn ở bên họ. Câu hỏi các nhà khoa học đặt ra tiếp theo là: động lực ấy có tắt đi theo thời gian không?

Tình yêu lâu năm vẫn có thể rực sáng

Để trả lời, nhóm của Bianca Acevedo và Arthur Aron tại Đại học Stony Brook (Mỹ), cùng Helen Fisher và nhà thần kinh học Lucy Brown, tìm đến 17 người, gồm 10 phụ nữ và 7 nam giới, cho biết họ vẫn yêu say đắm người bạn đời sau trung bình 21 năm chung sống. Kết quả công bố trên tạp chí Social Cognitive and Affective Neuroscience cho thấy khi nhìn ảnh vợ hoặc chồng, não họ kích hoạt các vùng tưởng thưởng tương tự những người mới yêu.

Chúng tôi thấy rất nhiều điểm tương đồng rõ rệt giữa những người yêu nhau lâu năm và những người vừa rơi vào tình yêu say đắm.

Arthur Aron, theo thông cáo của nhóm nghiên cứu

Điểm đáng chú ý là vùng VTA ở nhóm lâu năm phản ứng mạnh hơn với ảnh người bạn đời so với ảnh một người bạn thân. Theo các nhà nghiên cứu, điều này gợi ý giá trị tưởng thưởng của người bạn đời có thể được duy trì qua nhiều năm.

Quan hệ tốt giúp sống khỏe hơn

Tình yêu không chỉ là chuyện cảm xúc. Nghiên cứu Phát triển Người trưởng thành của Đại học Harvard, bắt đầu từ năm 1938, đã theo dõi khoảng 700 nam giới từ thời trẻ, gồm sinh viên năm hai của Harvard và thanh niên ở các khu nghèo nhất Boston, qua nhiều thập kỷ. Đây là một trong những nghiên cứu dài nhất thế giới về cuộc đời con người.

Kết luận nổi bật nhất của công trình không nằm ở tiền bạc hay danh tiếng. Trong bài nói chuyện TED năm 2015, giáo sư tâm thần học Robert Waldinger, giám đốc nghiên cứu, tóm lại trong một câu: những mối quan hệ tốt giúp chúng ta hạnh phúc hơn và khỏe mạnh hơn. Theo ông, chất lượng của các mối quan hệ gần gũi, chứ không phải số lượng, mới là điều quan trọng.

Bí mật nằm ở những khoảnh khắc nhỏ

Nếu tình yêu có thể bền, điều gì giữ nó lại? Nhà tâm lý học John Gottman, người dành nhiều thập kỷ quan sát các cặp đôi trong phòng thí nghiệm, chỉ ra một chi tiết tưởng như vụn vặt: những lời mời kết nối. Đó có thể là một câu bâng quơ như "Nhìn con chim ngoài cửa sổ kìa", một tiếng thở dài hay một cái chạm tay. Người kia có thể quay về phía lời mời ấy, phớt lờ, hoặc gạt đi.

Theo Viện Gottman, khi theo dõi lại các cặp vợ chồng mới cưới sau sáu năm, những cặp còn chung sống đã đáp lại lời mời kết nối của nhau khoảng 86% số lần. Ở các cặp đã ly hôn, con số này chỉ khoảng 33%. Viện cũng cho rằng các cặp bền vững duy trì khoảng năm tương tác tích cực cho mỗi một tương tác tiêu cực khi xảy ra xung đột.

Sự gần gũi có thể được vun đắp

Một thí nghiệm khác của Arthur Aron, công bố năm 1997, cho thấy sự thân mật có thể được tạo ra có chủ đích. Các cặp người lạ lần lượt hỏi nhau 36 câu hỏi, từ chuyện bình thường đến những điều riêng tư dần, và cảm thấy gần gũi hơn hẳn so với nhóm chỉ trò chuyện xã giao. Bộ câu hỏi này về sau được nhiều cặp đôi dùng để hiểu nhau hơn.

Thông điệp chung từ các nghiên cứu khá rõ: tình yêu lâu dài không tự nhiên mà có. Nó gần với một kỹ năng hơn là một vận may, được bồi đắp bằng sự chú ý, lời hỏi han và những lần chọn quay về phía nhau.

Những giới hạn cần biết

Các phát hiện trên cần được hiểu đúng mức. Nghiên cứu chụp não chỉ có 17 người tham gia, chủ yếu dựa trên việc họ tự nhận mình còn yêu say đắm. Nghiên cứu của Harvard ban đầu chỉ gồm nam giới Mỹ. Số liệu của Viện Gottman đến từ quan sát các cặp đôi phương Tây. Phần lớn các kết quả cho thấy mối liên hệ, chưa chứng minh quan hệ nhân quả, và chưa chắc đã đúng hoàn toàn với mọi nền văn hóa.

Dù vậy, chúng gặp nhau ở một điểm. Tình yêu không nhất thiết phải phai nhạt theo năm tháng, và điều giữ nó lại thường là những việc giản dị nhất: một câu hỏi han, một ánh nhìn, một lần đặt điện thoại xuống để nghe người kia nói.

Nguồn: Aron, Fisher và cộng sự, Journal of Neurophysiology (2005); Acevedo, Aron, Fisher, Brown, Social Cognitive and Affective Neuroscience; Robert Waldinger, TED (2015); Viện Gottman; Aron và cộng sự, Personality and Social Psychology Bulletin (1997).