Nhạc cụ dân tộc Việt: đàn bầu, đàn tranh và những thanh âm quê hương

Đàn tranh và đàn nguyệt

Đàn tranh là một loại đàn có nhiều dây căng trên mặt đàn dài, mỗi dây được đỡ bởi một con nhạn có thể di chuyển để chỉnh âm. Đàn tranh truyền thống thường có mười sáu dây, nên còn được gọi là thập lục. Về sau, nhiều phiên bản cải tiến có số dây nhiều hơn để mở rộng âm vực. Tay phải gảy dây tạo âm, tay trái nhấn, rung, vuốt ở phía bên kia con nhạn để làm âm thanh thêm uyển chuyển.

Đàn nguyệt, hay nguyệt cầm, có hộp đàn tròn như vầng trăng và cần đàn dài với các phím cao. Đàn thường có hai dây, âm thanh ấm, trong. Đây là nhạc cụ quen thuộc trong nhiều thể loại, từ nhạc cung đình đến đờn ca tài tử và hát văn.

Một gia đình nhạc cụ phong phú

Bên cạnh ba cây đàn kể trên, kho tàng nhạc cụ Việt còn rất đa dạng:

• Đàn nhị: nhạc cụ kéo hai dây, vĩ đàn luồn giữa hai dây, âm thanh gần với giọng người.
• Đàn đáy: cần dài, ba dây, gắn bó mật thiết với nghệ thuật ca trù.
• Đàn tỳ bà: có bốn dây, thân hình quả lê, xuất hiện trong nhạc cung đình và nhạc thính phòng.
• Sáo trúc: ống sáo đơn sơ làm từ trúc, gắn liền với hình ảnh đồng quê.
• Đàn T'rưng và cồng chiêng: thanh âm của núi rừng Tây Nguyên, nơi âm nhạc gắn với đời sống cộng đồng và tín ngưỡng.

Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên đã được UNESCO ghi danh là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại, minh chứng cho giá trị đặc biệt của âm nhạc truyền thống Việt Nam.

Nghe bằng sự chậm rãi

Để cảm nhận nhạc cụ dân tộc, hãy thử nghe trong không gian yên tĩnh, tốt nhất là được nghe trực tiếp. Chú ý đến những khoảng ngân, những nốt luyến và cả những quãng lặng. Âm nhạc truyền thống Việt không vội vã; nó để chỗ cho người nghe thở và tự lấp đầy cảm xúc.

Mỗi cây đàn dân tộc là một cách người Việt lắng nghe thế giới quanh mình.

Ngày nay, nhiều nghệ sĩ trẻ đưa đàn bầu, đàn tranh vào các bản phối đương đại, hòa cùng piano, dàn nhạc giao hưởng hay âm nhạc điện tử. Dù trong hình thức nào, chỉ cần một tiếng đàn ngân lên, người nghe vẫn nhận ra ngay hơi thở quê hương.