Chèo, tuồng, cải lương: ba sắc màu của sân khấu truyền thống Việt

Tuồng: khí phách trên sân khấu

Tuồng, ở miền Nam còn được gọi là hát bội, là loại hình sân khấu mang tính bác học và hào hùng. Tuồng từng được trọng vọng ở chốn cung đình và phát triển mạnh tại nhiều địa phương miền Trung. Đề tài thường xoay quanh trung quân, ái quốc, những cuộc đấu tranh giữa chính và tà, giữa trung thần và gian thần.

Điểm nhận diện rõ nhất của tuồng là nghệ thuật vẽ mặt. Mỗi màu sắc, mỗi đường nét trên gương mặt diễn viên mang ý nghĩa biểu trưng về tính cách nhân vật: trung trực, nóng nảy hay gian xảo. Động tác trong tuồng được cách điệu cao, dứt khoát và giàu sức biểu cảm, đi kèm tiếng trống chiến dồn dập. Một cái phất cờ có thể biểu thị cả đoàn quân; một bước đi vòng có thể là cả chặng đường xa.

Cải lương: tiếng lòng phương Nam

Cải lương ra đời ở Nam Bộ vào đầu thế kỷ XX, phát triển từ nền tảng của đờn ca tài tử, loại hình đã được UNESCO ghi danh là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại. Tên gọi cải lương mang ý nghĩa sửa đổi cho tốt hơn, phản ánh tinh thần đổi mới so với các hình thức sân khấu trước đó.

Linh hồn của cải lương là bài vọng cổ, có nguồn gốc từ bản Dạ cổ hoài lang của nhạc sĩ Cao Văn Lầu. Cải lương có lối diễn gần gũi hơn với đời thường, cảnh trí phong phú và những câu chuyện tình cảm, gia đình, xã hội dễ chạm đến trái tim khán giả. Câu vọng cổ ngân dài, mùi mẫn đã trở thành âm thanh ký ức của nhiều thế hệ người miền Nam.

Gợi ý cho buổi đầu đến nhà hát

Nếu bạn chưa từng xem sân khấu truyền thống, vài điều sau có thể hữu ích:

• Tìm hiểu tóm tắt nội dung vở diễn trước khi đến để dễ theo dõi.
• Chú ý đến ước lệ: đạo cụ ít ỏi nhưng mỗi động tác đều có ý nghĩa.
• Lắng nghe dàn nhạc, vì âm nhạc dẫn dắt cảm xúc và nhịp điệu vở diễn.
• Đừng ngại vỗ tay tán thưởng khi nghệ sĩ có một đoạn hát hay hoặc một miếng diễn đẹp.

Sân khấu truyền thống mời khán giả cùng tưởng tượng, và chính sự tưởng tượng ấy làm nên phép màu.

Chèo, tuồng và cải lương là những tấm gương soi chiếu tâm hồn người Việt qua từng vùng đất. Dành một buổi tối đến nhà hát không chỉ là thưởng thức nghệ thuật, mà còn là cách nuôi dưỡng một di sản cần được tiếp nối.